Onderzoek ACP in huisartsenpraktijk levert waardevolle inzichten en verbeterpunten op

De afgelopen jaren zijn de ontwikkelingen rondom ACP regelmatig voorbijgekomen. Steeds meer zorgmedewerkers zijn zich bewust geworden van de voorbereiding van de laatste levensfase. En ook de Drentse samenleving is steeds bekender met het gesprek over de laatste levensfase dankzij een publiekscampagne over dit onderwerp. In opdracht van de Stuurgroep ACP Drenthe is binnen het project Voorbereiding Laatste Levensfase onderzoek gedaan naar ACP. Begin 2023 publiceerde onderzoeker Saskia Lauer de resultaten van het actiegericht onderzoek ‘Proactieve zorgplanning, opvolging in de huisartsenpraktijk’. Een waardevol rapport met duidelijk zicht op knelpunten die in de praktijk worden ervaren én aanbevelingen om hiermee om te gaan.

Saskia Lauer, verpleegkundig specialist palliatieve zorg, deed al eerder onderzoek naar ACP. In 2021 startte zij met het praktijkgericht onderzoek: "Er zijn in de palliatieve zorg, wat heeft de patiënt met ongeneeslijke ziekte echt nodig vanaf diagnose tot overlijden?" Hierin werd gekeken naar belemmerende en bevorderende factoren voor patiënt en huisarts om het gesprek over de laatste levensfase aan te gaan. In 2022 startte zij met het vervolgonderzoek: ''Palliatieve zorg op maat, volgen van wensen en grenzen van patiënt met ongeneeslijke ziekte van diagnose tot overlijden." Dit tweede onderzoek stond in het teken van de samenwerking tussen ziekenhuis, huisarts en thuiszorg.

De aanleiding voor het vervolgonderzoek in 2023 was de wens om knelpunten en successen te signaleren als er vanuit de huisartsenzorg een ACP-proces wordt gestart. Met specifieke aandacht voor de avond-, nacht- en weekenduren.

Er komen duidelijke successen uit het onderzoek naar voren. Zo is de huisarts betrokken en pakt deze zijn rol als regiebehandelaar in het ACP-proces. De patiënt wordt vanuit relatie gevolgd en het is zichtbaar dat de kans op passende zorg hiermee vergroot wordt. Ook de rol van de POH wordt als een succes ervaren in het signaleren van het ACP-proces. De huisarts en POH werken hierin nauw samen. De patiënt ervaart de betrokkenheid van de POH als laagdrempelig.

Het onderzoek bracht ook knelpunten aan het licht. Bijvoorbeeld dat de markering van de palliatieve fase ontbreekt. Ook over het vastleggen van ACP is onduidelijkheid en dit wordt wisselend gedaan. De vijf huisartsen die meededen aan het onderzoek ervaren het rapporteren over ACP als arbeidsintensief. Daarnaast wordt duidelijk dat er onvoldoende afstemming plaatsvindt tussen huisarts, ziekenhuis, wijkverpleegkundige, casemanager en gespecialiseerd verpleegkundige palliatieve zorg. Een aantal huisartsen overleggen telefonisch met betrokken professionals maar verder is men onvoldoende op de hoogte van de toegevoegde waarde van betrokken professionals in de casuïstiek. Zeker als er meerdere betrokken thuiszorgorganisaties zijn of meerdere disciplines in het ziekenhuis is het onduidelijk voor de huisarts wie aanspreekpunt is. Ook is een duidelijk knelpunt dat de zorg thuis niet altijd waargemaakt kan worden, waardoor er gewisseld moet worden naar een andere thuiszorginstelling.

In het onderzoek is gewerkt met vier thema’s: (1) Samen beslissen, (2) proactieve zorgplanning en vastleggen, (3) passende zorg en (4) samenwerken. Passend bij de vier thema's zijn praktische verbeterpunten geformuleerd.

Zo is het van belang om patiënten en hun sociale omgeving te informeren over de laatste levensfase om ‘samen beslissen’ te bevorderen. Daarnaast kan een papieren versie van het proactief zorgplan in beheer van de patiënt gegeven worden, zodat dit kan worden ingezet als overdrachtsdocument om proactieve zorgplanning goed vast te leggen in een fase waarin digitale uitwisseling nog in ontwikkeling is. Om passende zorg te bieden, dienen transmurale werkafspraken gemaakt te worden over regie en eigenaarschap. En tot slot kan samenwerking bevorderd en vergemakkelijkt worden als de expertise en rol van palliatieve zorg gespecialiseerde zorgverleners duidelijk, beschikbaar en betaalbaar is.

Alle aanbevelingen lezen? Bekijk de Managementsamenvatting Proactieve zorgplanning opvolging in de huisartsenpraktijk Saskia Lauer .

Meer weten over de resultaten van de onderzoeken? Bekijk hier de onderzoeksrapporten:

• Rapport 1: Er zijn in de palliatieve zorg.
  Wat heeft de patiënt met ongeneeslijke ziekte echt nodig vanaf diagnose tot overlijden?
• Rapport 2: Palliatieve zorg op maat, volgen van wensen en grenzen van patiënt met ongeneeslijke ziekte van diagnose tot overlijden.
• Rapport 3: Proactieve zorgplanning, opvolging in de huisartsenpraktijk. Knelpunten en kansen. Actiegericht, observationeel onderzoek